fonoskopia – badania identyfikacyjne mówców

Wykonując identyfikację mówców w oparciu o ich mowę ekspert z zakresu fonoskopii na wstępie musi wyodrębnić ogół indywidualnych cech charakteryzujących poszczególnych mówców. Zgodnie ze stosowaną od 1965r. w Polsce językowo-pomiarową metodą identyfikacji osób bada się takie cechy ludzkiej mowy jak:

  • parametry fizyczne fonacji (głosu) takie jak jitter, shimmer, harmoniczność, dźwięczność, itp.;
  • cechy prozodyczne (kontury intonacyjne poszczególnych fraz, rozkłady sylab akcentowanych, rozkłady iloczasów głosek);
  • parametry artykulacyjne głosek (rozkłady formantów samogłosek, spektrometria spółgłosek);
  • charakterystyka leksykalna i składniowa wypowiedzi (analiza budowy zdań, częstości występowania poszczególnych słów lub wyrażeń);
  • analiza stanu emocjonalnego i fizycznego mówcy;

Jak wynika z powyższego, identyfikacja mówcy na podstawie sygnału mowy uwzględnia szerokie spektrum zjawisk związanych z procesem mówienia, co wymaga od eksperta szerokiej wiedzy z zakresu akustyki mowy, językoznawstwa, psycholingwistyki i socjolingwistyki. Rzecz jasna, identyfikacja mówcy z nagrania dowodowego ma sens, jeżeli istnieje odniesienie (porównanie) w postaci wypowiedzi osoby wskazanej przez wymiar sprawiedliwości (osoba podejrzana). Jeśli zleceniodawca nie przekazał do badań nagrań porównawczych wskazanych przez siebie osób, wówczas ekspert uruchamia procedurę pozyskania materiału porównawczego, która polega na przeprowadzeniu rozmowy z osobą identyfikowaną. Głównym problemem przy pozyskiwaniu materiału porównawczego jest stworzenie takich warunków technicznych, jak i psychologicznych w trakcie rozmowy, by uzyskać materiał porównawczy możliwie najbardziej zbliżony do nagrania dowodowego. I tak, jeśli na przykład rozmowa dowodowa była przeprowadzona przy użyciu telefonu, a rozmówcy wyrażali emocje w trakcie jej prowadzenia, to rozmowa porównawcza również powinna być prowadzona przez telefon, a ekspert, prowadząc umiejętnie rozmowę, powinien uzyskać stan emocjonalny osoby podejrzanej najbardziej zbliżony do stanu emocjonalnego osoby, której wypowiedzi zarejestrowane są w nagraniu dowodowym. Po uzyskaniu dźwiękowych danych analitycznych reprezentujących poszczególne cechy porównywanych sygnałów mowy, ekspert, stosując różnorodne narzędzia statystyczne, ustala stopień podobieństwa między próbkami sygnału mowy z nagrania dowodowego, a próbkami sygnału mowy z nagrania porównawczego. Im większa liczba przeprowadzonych testów daje wynik pozytywny, tym większe jest prawdopodobieństwo występowania tożsamości mówców, których wypowiedzi zarejestrowano w nagraniu dowodowym i porównawczym. Ewentualne negatywne wyniki niektórych (pojedynczych) testów wymagają precyzyjnego uzasadnienia i nie przesądzają o braku tożsamości porównywanych próbek sygnału mowy.